Publicaties

De kunst van samen bepalen wat goed is
Freerk Wortelboer, Tom van Oeffelt en Manon Ruijters (2021)

Teamwerk is in ontwikkeling en het leren in teams verandert mee. Steeds meer groeit de overtuiging dat veel van het leren dichter op het werk zou moeten plaatsvinden, maar merken dat het nog niet zo eenvoudig is om hieraan handen en voeten te geven. Het belangrijkste is misschien wel dat diffusere, complexere opgaven een groot beroep doen op het samen bepalen wat goed is, omdat het simpelweg onmogelijk is om alleen te bepalen wat goed en het goede is. Echter, dit is best een uitdagend vraagstuk. In dit artikel beschrijven we hoe we die puzzel opgepakt hebben met zeven mbo-teams in een praktijk- en onderzoekstraject ‘Samen op zoek naar goed werk’.

Diversiteit in leren en ontwikkelen
Manon Ruijters, Robert-Jan Simons en Björn Prevaas (2021)

Zo gewoon als leren is, zo moeilijk is vaak het praten erover en het goed vormgeven ervan. De ervaring leert dat leren over het algemeen erg smal wordt ingevuld en vaak verward wordt met het formele leren (opleidingen, trainingen), gebaseerd op het beeld dat wij dat in de loop van onze geschiedenis hebben gevormd en misvormd. Duidelijk is echter dat iedereen anders leert. Het helpt dan ook om daarvan iets meer te snappen. In dit artikel, dat is gebaseerd op het boek Liefde voor leren (2017) van Manon Ruijters, zetten we kort de verschillende manieren waarop mensen leren op een rij aan de hand van het concept ‘leervoorkeuren’.

Canon van leren & ontwikkelen
Manon Ruijters, Rika Schut en Robert-Jan Simons (2021)

Dit is hét basiswerk voor praktijkmensen zoals trainers, opleiders en adviseurs die zich bezighouden met leren en ontwikkelen in en om organisaties. Voor iedereen die iets van de achtergrond van leerconcepten wil weten, van de mens achter dat concept en van de mogelijkheden en beperkingen van het concept. Deze volledig herziene editie bevat 50 gezichtsbepalende theorieën rond leren en ontwikkelen. Van Aangeleerd optimisme tot Werkleren. Nog eens 25 extra concepten – van Afgunst tot Zone van de naaste ontwikkeling – worden op de bijbehorende website toegelicht.

Samen op zoek naar goed werk
Tom van Oeffelt, Manon Ruijters en collega’s (2021)

Het rapport Samen op zoek naar goed werk – Professioneel framen van de teamopgave doet verslag van drie-en-een-half jaar onderzoek met zeven mbo-teams naar ‘goed werk’. Hoe kan een team samen bepalen wat goed werk is in de klus die voorligt? Het belangrijkste resultaat? Vorm samen beelden van goed werk en put daarvoor uit de ervaringen. De publicatie biedt inspiratie voor het begeleiden van eigen teams, en het doen van onderzoek om de praktijk te verbeteren.

Identiteit = werk
Manon Ruijters en Gerritjan van Luin (2021)

Voor het vakblad Toegepaste Psychologie schreven we het artikel Identiteit = werk. Zeker voor een beroepsgroep als toegepaste psychologen lijkt het ons van belang om voldoende aandacht te besteden aan het eigen identiteitswerk om stevig genoeg te staan om anderen te helpen bij het versterken van hun professionele identiteit. In dit artikel geven we daarom houvast in het denken over je eigen professionele identiteit en het begrippenkader dat daarbij hoort. We raken achtereenvolgens aan een aantal aan elkaar gerelateerde perspectieven: zelfkennis en identiteit, identiteitswerk, professionele identiteit en beroepsidentiteit.

Transitie naar collectieve professionaliteit
Manon Ruijters, Tom van Oeffelt en Björn Prevaas (2021)

In dit hoofdstuk brengen we een grote transitie onder de aandacht: die rondom professionals en professionaliteit. Het vraagstuk van ‘in de kracht zetten’ van professionals is in veel organisaties aan de orde en een verre van eenvoudig. Het reikt veel verder dan hun individuele leren en ontwikkelen. Deze verandering grijpt diep in in vaste patronen. Het is een transitie en door het zo te noemen, hopen we collega’s te prik­kelen de uitdagingen hierbinnen serieuzer te nemen en meer in samenhang te bezien. Én andere kennis en theorie aan te haken die ons helpt deze transitie gerichter vorm te geven en door te maken.

De invloed van Multiple Team Membership op Goed Werk
Karin Derksen, Björn Prevaas en Manon Ruijters (2021)

Heb je er wel eens over nagedacht in hoeveel teams, groepen of andersoortige collectieven je participeert? Grote kans dat ze niet op één hand te tellen zijn. Wat betekent dat voor het individu, het team en de organisatie en hoe kun je hiermee omgaan? In dit artikel – dat is gepubliceerd in O&O magazine, nr 1 van 2021 – onderzoeken Karin Derksen, Björn Prevaas en Manon Ruijters de invloed van Multiple Team Membership (MTM) op Goed Werk in organisaties.

Manifest voor de beroepsidentiteit
Manon Ruijters (2021)

Beroepsidentiteiten staan onder druk. Dit manifest is een noodkreet aan opleiders en begeleiders om er meer zorg en aandacht aan te besteden. Zonder dat vormt de huidige aandacht voor personaliseren en flexibiliseren een serieus risico. Dan werken we niet toe naar wendbare, sterke professionals, maar staan professionaliteit, interprofessionele samenwerking, en ook het persoonlijk en professionele welzijn van onze professionals op het spel.

Professionele identiteit in coronatijd
Manon Ruijters en Gerritjan van Luin (2020)

In normale tijden is het al een stevige klus om schoolleider te zijn. Maar nu in de coronacrisis het vertrouwde op de schop gaat en het gedaan is met alle routines, lijkt niets meer vanzelf te gaan. In dit artikel bieden Gerritjan van Luin en Manon Ruijters een handreiking om binnen de spanning die dit oproept nieuwe stevigheid te ervaren in het leiderschap.

Op weg naar ruimte en vrijheid (white paper)
Manon Ruijters, Gerritjan van Luin en collega’s (2020)

De coronacrisis schudt ons behoorlijk door elkaar. Veel van onze routines worden rigoureus doorbroken. Werk en privé verhouden zich heel anders tot elkaar. Veel vertrouwde manieren van werken ‘werken niet meer’, en zorg en onzekerheid dringen zich op allerlei manieren op. Misschien zijn we ons er nog niet altijd van bewust, maar in deze crisis staat ook onze (professionele) identiteit onder druk: wie ben jij nu in dit nieuwe geheel?

Professionele identiteit (white paper)
Manon Ruijters (2020)

Deze white paper gaat over de blinde vlek in het ontwikkelen van organisaties: namelijk de ontwikkeling van sterke professionals, mensen met een sterke professionele identiteit. We vertrekken vanuit de huidige uitdagingen en veranderingen in organisaties en kijken wat echte professionaliteit tegenhoudt. We verkennen het thema Professionele Identiteit, wat je hier als organisatie aan kunt bijdragen en hoe je er eerste stappen in kunt zetten.

Ontwikkelen van programmamanagement (white paper)
Manon Ruijters en Björn Prevaas (2020)

Veel organisaties zetten programma’s in om complexe interne of externe opgaven te realiseren. In dit white paper introduceren we nieuw gedachtegoed om vorm te geven aan de ontwikkeling van programmamanagement in een organisatie. Die manier van kijken is ook waardevol voor het ontwikkelen van andere manieren van werken, zoals opgavegericht werken en agile werken.

Programma Aardgasvrije Wijken (essay)
Manon Ruijters en Björn Prevaas (2020)

In het interbestuurlijke Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) werken allerlei partijen samen om gemeenten en betrokken partijen te ondersteunen in de realiseren van een aardgasvrij Nederland. In dit essay kijken Manon en Björn vanuit het perspectief van leren naar deze opgave. We reiken diverse ideeën aan om vorm te geven aan het leren in deze opgave.

Opgavegericht teamleren
Bob Houtkamp, Manon Ruijters en Cees Anton de Vries (2019)

Steeds vaker is er een noodzaak om samen te werken over de grenzen van disciplines, organisaties en gebieden heen. In dit boek gaan Bob, Manon en Cees Anton in op een nieuw model dat zij hebben ontwikkeld om opgavegericht teamleren vorm en inhoud te geven. Het balanceren van leren en realiseren in ingewikkelde opgaven staat hierin centraal.

Voor Vakcirkels en Over Vakgenootschappen
Ingeborg Weltevrede, Bob Houtkamp en Manon Ruijters (2018)

Werken aan professionaliteit vraagt om andere activiteiten dan opleidingen. Veel daarvan zit in (opgavegericht) teamleren, maar ook vakcirkels horen hierbij: groepen professionals die elkaar opzoeken en samen vormgeven aan hun ontwikkeling, de ontwikkeling van hun vak en de context waarin ze bewegen. In dit boekje lees je meer over vakcirkels en vakgenootschappen.

Mijn Binnenste Buiten. Werken aan je professionele identiteit
Manon Ruijters, Gerritjan van Luin en Freerk Wortelboer (red.) (2019)

Waar in het boek Je Binnenste Buiten door Manon en collega’s een model is ontwikkeld rondom professionele identiteit en waarin ze de theorie uiteenzetten, is dit een praktijkboek. In dit boek wisselen praktijkverhalen, korte stukjes theorie, uitnodigingen tot gesprek en persoonlijke vragen elkaar af. Ze nodigen je uit je professionele kleur te onderzoeken en te versterken.

Leiderschap van de programmamanager. Hoe jij het verschil maakt in doelgerichte opgaven
Björn Prevaas, Jo Bos en Helmuth Stoop (2018)

Er is veel gepubliceerd over de methodische kant van programmamanagement, maar veel minder over de rol en het leiderschap van de programmamanager. Met dit boek vullen Björn, Jo en Helmuth die lacune op. In Leiderschap van de programmamanager zijn 14 thema’s uitgewerkt die het fundament vormen onder het leiderschap van een programmamanager.

Queeste naar goed werk. Over krachtige professionals in een lerende organisatie
Manon Ruijters (2018)

Steeds meer organisaties proberen vorm te geven aan ‘de lerende organisatie’. Maar waarom verloopt dat vaak toch zo moeizaam? En wat is eraan te doen? In Queeste naar goed werk onderzoekt Manon wat de hedendaagse ontwikkelingen vragen van professionals en organisaties. Wat is nodig om samenspel soepel te laten verlopen en een lerende organisatie te vormen?

Leren in verandering. Over lerende organisaties, professionele teams en goed werk
Manon Ruijters (2017)

Op 17 november 2017 hield Manon haar inaugurele rede aan de VU met de titel: Leren in verandering. Over lerende organisaties, professionele teams en goed werk. In haar oratie verschuift ze de focus van de lerende organisatie op leren naar een focus op ‘goed werk’. Het gaat daarin om streven naar excellentie, ethiek en energie. Werk dat goed is, goed doet en goed voelt.

Liefde voor leren. Over diversiteit van leren en ontwikkelen in en van organisaties
Manon Ruijters (2006; 2017, geheel herziene editie)

In Liefde voor Leren beschrijft Manon een taal – de Language of Learning – die de diversiteit van leren bespreekbaar maakt en de weg wijst bij het vormgeven van leren en ontwikkelen op individueel, groeps- en organisatieniveau. In de afgelopen tien jaar is die taal verder ontwikkeld en in veel organisaties ingezet in diverse organisatieontwikkeltrajecten.

ROA Ernst Hijmanslezing over ‘eigenaarschap’
Björn Prevaas (2017)

Op 22 juni 2017 heeft Björn, toen nog als partner van Twynstra Gudde, de Ernst Hijmanslezing 2017 uitgesproken voor de Raad van Organisatie Adviesbureaus (ROA). Het thema waar Björn over sprak was ‘eigenaarschap’, en meer in het bijzonder het eigenaarschap van de organisatieadviseur en zijn opdrachtgever. In deze publicatie lees je het integrale verhaal terug.

Program Canvas. Samen naar de kern van je programma
Theo van der Tak, Björn Prevaas en Hans Cremer (2016)

In dit boek presenteren Theo, Björn en Hans het Program Canvas, een krachtig instrument voor programmateams en hun stakeholders om sneller en beter tot de kern van een programma door te dringen. Het opstellen van een canvas zorgt ervoor dat de betrokkenen de essenties met elkaar doorleven. Daarmee ontstaat eigenaarschap voor het programma.

Poster Program Canvas
Theo van der Tak, Björn Prevaas en Hans Cremer (2016)

In het boek Program Canvas presenteren Theo, Björn en Hans een krachtig instrument voor programmateams en hun stakeholders om sneller en beter tot de kern van een programma door te dringen. Aanvullend op het boek hebben ze ook posters van het in het boek gepresenteerde canvas ontwikkeld. Daarmee kun je op een handige manier het canvas samen met je team uitwerken.

Hulpvragen Program Canvas (kaartenset)
Theo van der Tak, Björn Prevaas en Hans Cremer (2016)

In het boek Program Canvas presenteren Theo, Björn en Hans een krachtig instrument voor programmateams en hun stakeholders om sneller en beter tot de kern van een programma door te dringen. Aanvullend op het boek hebben ze canvaskaarten ontwikkeld met hulpvragen voor het maken van een Program Canvas. Per element zijn er vier kaarten met hulpvragen.

Ons Binnenste Buiten (dialoogkaarten)
Manon Ruijters en collega’s (2015)

Ons Binnenste Buiten bestaat uit 70 dialoogkaarten. Ze laten je met enige afstand naar jezelf en je professie kijken. En ze helpen om met collega’s of professional friends in gesprek te gaan over wat je professie inhoudt en wat professioneel handelen is. Met elkaar bestrijken ze het hele ‘model van professionele identiteit’.

Je Binnenste Buiten. Over professionele identiteit in organisaties
Manon Ruijters en collega’s (2015)

In Je Binnenste Buiten verkennen Manon en collega’s praktijkvraagstukken rondom professionele identiteit. Ze beschrijven wat een professional nu eigenlijk is en welke dilemma’s deze tegenkomt. Ook wordt de kleurrijke geschiedenis van identiteit geschetst. Om dit alles ten slotte samen te voegen tot begripsvorming en handelingsperspectieven rond professionele identiteit.

Canon van het leren, selectieuitgave
Manon Ruijters, Robert-Jan Simons en George van Elst (2015)

De Canon van het leren maakt de verbinding tussen de theorie en praktijk van het leren. Deze speciale selectieuitgave bevat 10 artikelen over Leren en trainen, geselecteerd door George van Elst voor Fontys Hogeschool. Het is ook mogelijk voor je eigen opleiding of organisatie een dwarsdoorsnede van artikelen te kiezen en te laten drukken.

Snoeien doet bloeien. Over essenties van leren en ontwikkelen
Manon Ruijters (2015)

In de fruitteelt weet men niet beter: om te zorgen voor licht en ruimte voor bloesem en vruchten wordt er jaarlijks gesnoeid. In Snoeien doet bloeien legt Manon uit hoe dat snoeien en bloeien werkt wanneer het gaat om het ontwikkelen van professionele identiteit van mensen. Het is de publicatie die hoort bij de openbare les voor afronding van haar eerste lectoraatsperiode.

The Real Professional is a Learning Professional
Robert-Jan Simons & Manon Ruijters (2014)

In this chapter, we harvested what history has taught us in order to further define and contemplate the professional. Our main tenet is that professionalism is a self-chosen characteristic that is closely related to learning. We derived eight characteristics of professionals and connected these to learning. The question of who is and is not a professional has fundamentally changed, going from learned professions to learning professionals. We present a model of different ways of learning that learning professionals need, both individually and collectively.

DRIE. Vormgeven aan organisatieontwikkeling
Manon Ruijters en Ingelien Veldkamp (2012)

Het ontwerpen van samenhangende interventies voor organisatieontwikkeling is een kunst en een kunde. Het is een vak, met eigen principes, taal en werkwijze. In DRIE introduceren en ontsluiten Manon en Ingelien dat vak. Ze presenteren een model – DRIE – rondom vier aspecten die in elke activiteit een rol spelen: Destinatie, Ruimte, Interventie en Eigenaren.

Canon van het leren. 50 concepten en hun grondleggers
Manon Ruijters en Robert-Jan Simons (2012)

De Canon van het leren maakt de verbinding tussen de theorie en praktijk van het leren. In vijftig artikelen zoomen Manon, Robert-Jan en andere auteurs in op vijftig concepten en hun grondleggers. Hierbij wordt bewust een ruime opvatting over leren gehanteerd en worden overlappende gebieden als veranderen, organiseren en ontwikkelen opgezocht.

In bloei trekken. Leren ontwikkelen van mens en organisatie
Manon Ruijters (2011)

In bloei trekken is de publicatie bij de openbare les van Manon, ter gelegenheid van de aanvaarding van het ambt van lector Ecologie van het Leren aan Stoas Hogeschool. Hierin zet ze de toon voor vier onderzoeksjaren over de ecologie van het leren. Ze behandelt onder meer vragen als: hoe holistisch benaderen we het leren? En wat betekent systemisch kijken naar leren?

Liefde voor leren. Over diversiteit van leren en ontwikkelen in en van organisaties
Manon Ruijters (2006)

In Liefde voor Leren beschrijft Manon een taal – de Language of Learning – die de diversiteit van leren bespreekbaar maakt en de weg wijst bij het vormgeven van leren en ontwikkelen op individueel, groeps- en organisatieniveau. In de afgelopen tien jaar is die taal verder ontwikkeld en in veel organisaties ingezet in diverse organisatieontwikkeltrajecten. Dit boek is in 2017 geheel herzien.