Publicaties

Manifest voor de ontwikkelidentiteit
Manon Ruijters, Gerritjan van Luin, Björn Prevaas en Robert-Jan Simons (2022)

Met dit manifest willen we professionals, en met name zij die het leren van anderen begeleiden en organiseren, meenemen in het belang en de werking van ontwikkelidentiteit en een kleine opmaat geven in hoe hiermee te werken.  Je ontwikkelidentiteit is dat wat je leren en ontwikkelen (vorm en inhoud) onvervreemdbaar kleur geeft op de verbinding van wie je bent en de context waarin je je bevindt. Wanneer iemand meer inzicht heeft in zijn ontwikkelidentiteit, kan hij beter sturing geven aan zijn leren en ontwikkelen.

Ons Ontwikkelen Ontward
Manon Ruijters, Gerritjan van Luin en Robert-Jan Simons (2022)

Als een leven lang leren en ontwikkelen zo belangrijk is, en als er zoveel verschillende manieren zijn waarop we dat doen, dan is het des te belangrijker dat je je eigen leren en ontwikkelen doorgrondt en ook goed kunt aansturen: je ontwikkelidentiteit. Met deze kaarten kun je de dialoog met collega’s, leidinggevenden, (professionele) vrienden of familie aangaan rond deze thematiek, om zo stap voor stap meer grip te krijgen op je ontwikkelidentiteit.

Goed werk in duurzaamheidstransities
DuurzaamDoor i.s.m. Good Work Company (2022)

Als je aan transities op het gebied van duurzaamheid werkt, zoals de energietransitie, dan herinner je je vast wel situaties waarin je even niet meer wist hoe te handelen. Situaties waarin je het niet eens was met elkaar over wat te doen. Of situaties waarin je onder druk van het moment een keuze maakte, en waarvan je je na afloop afvroeg: heb ik dit nu goed gedaan? Wij noemen dat ‘kritische situaties’. In dit werkschrift laten we zien in welke kritische situaties procesbegeleiders in transitieopgaven zoals terechtkomen en wat dan voorbeelden van ‘goed werk’ zijn. Deze publicatie is onderdeel van een reeks over kritische situaties en beelden van goed werk (zie ook: gedachtegoed).

Eigenaarschap in (tijdelijke) organisaties ontrafeld
Carlijn Nelis, Björn Prevaas en Manon Ruijters (2022)

Eigenaarschap is een begrip dat ons fascineert, maar dat altijd wat glibberig en ongrijpbaar is gebleven. Wij gingen daarom op zoek naar wat onderzoek erover te vertellen heeft, met name over psychologisch eigenaarschap. Daar hebben we empirisch onderzoek aan gekoppeld. Op basis daarvan hebben we een model ontwikkeld dat houvast biedt bij vraagstukken waarin (het ontwikkelen van) een gevoel van eigenaarschap een rol speelt.

Beelden van goed werk in samenwerking
Grenzeloos Samenwerken i.s.m. Good Work Company (2022)

Steeds vaker werken we over de grenzen van teams, afdelingen en organisaties heen met elkaar samen aan opgaven. Het programma Grenzeloos Samenwerken wil de samenwerking binnen de rijksoverheid, en tussen de rijksoverheid en andere partijen verbeteren. In deze publicatie hebben we daartoe ‘kritische samenwerkingssituaties’ voor grenswerkers geïdentificeerd: situaties waarin het erop aankomt om goed af te wegen wat te doen. We laten zien hoe deze insteek werkt. Deze publicatie is onderdeel van een reeks over kritische situaties en beelden van goed werk (zie ook: gedachtegoed).

Professional identity development of executive coaches
Charlotte Goedmakers, Yvonne Burger en Manon Ruijters (2021)

Executive Coaches vormen een relatief jonge beroepsgroep. Zij hebben een grote mate van autonomie en verantwoordelijkheid in hoe zij hun rol in de relatie met hun klant vormgeven. Wat we nog niet weten is hoe individuele executive coaches hun eigen ‘kleur’ ontwikkelen en hoe tevens de collectiviteit van de beroepsgroep van executive coaches vorm krijgt. Een verkenning van het bestaande onderzoek naar professionele identiteit van andere ‘helpende beroepen’ leert ons dat er verschillende perspectieven zijn om dat te onderzoeken.

Handreikingen voor gesprekken over goed werk
Gerritjan van Luin en Manon Ruijters (2021)

Hoe voer je nu met elkaar het gesprek over goed werk? Gerritjan van Luin en Manon Ruijters hebben twee handreikingen gemaakt. De eerste is bedoeld voor teams die met elkaar beelden van goed werk willen creëren. Wie (eerst) zelf onderzoek wil doen naar hoe hij eigenlijk denkt over goed werk in een concrete situatie kan samen met een professionele vriend aan de hand van de tweede handreiking die situatie te verkennen.

De kunst van samen bepalen wat goed is
Freerk Wortelboer, Tom van Oeffelt en Manon Ruijters (2021)

Teamwerk is in ontwikkeling en het leren in teams verandert mee. Steeds meer groeit de overtuiging dat veel van het leren dichter op het werk zou moeten plaatsvinden, maar merken dat het nog niet zo eenvoudig is om hieraan handen en voeten te geven. Het belangrijkste is misschien wel dat diffusere, complexere opgaven een groot beroep doen op het samen bepalen wat goed is, omdat het simpelweg onmogelijk is om alleen te bepalen wat goed en het goede is. Echter, dit is best een uitdagend vraagstuk. In dit artikel beschrijven we hoe we die puzzel opgepakt hebben met zeven mbo-teams in een praktijk- en onderzoekstraject ‘Samen op zoek naar goed werk’.

Diversiteit in leren en ontwikkelen
Manon Ruijters, Robert-Jan Simons en Björn Prevaas (2021)

Zo gewoon als leren is, zo moeilijk is vaak het praten erover en het goed vormgeven ervan. De ervaring leert dat leren over het algemeen erg smal wordt ingevuld en vaak verward wordt met het formele leren (opleidingen, trainingen), gebaseerd op het beeld dat wij dat in de loop van onze geschiedenis hebben gevormd en misvormd. Duidelijk is echter dat iedereen anders leert. Het helpt dan ook om daarvan iets meer te snappen. In dit artikel, dat is gebaseerd op het boek Liefde voor leren (2017) van Manon Ruijters, zetten we kort de verschillende manieren waarop mensen leren op een rij aan de hand van het concept ‘leervoorkeuren’.

Canon van leren & ontwikkelen
Manon Ruijters, Rika Schut en Robert-Jan Simons (2021)

Dit is hét basiswerk voor praktijkmensen zoals trainers, opleiders en adviseurs die zich bezighouden met leren en ontwikkelen in en om organisaties. Voor iedereen die iets van de achtergrond van leerconcepten wil weten, van de mens achter dat concept en van de mogelijkheden en beperkingen van het concept. Deze volledig herziene editie bevat 50 gezichtsbepalende theorieën rond leren en ontwikkelen. Van Aangeleerd optimisme tot Werkleren. Nog eens 25 extra concepten – van Afgunst tot Zone van de naaste ontwikkeling – worden op de bijbehorende website toegelicht.

Samen op zoek naar goed werk
Tom van Oeffelt, Manon Ruijters en collega’s (2021)

Het rapport Samen op zoek naar goed werk – Professioneel framen van de teamopgave doet verslag van drie-en-een-half jaar onderzoek met zeven mbo-teams naar ‘goed werk’. Hoe kan een team samen bepalen wat goed werk is in de klus die voorligt? Het belangrijkste resultaat? Vorm samen beelden van goed werk en put daarvoor uit de ervaringen. De publicatie biedt inspiratie voor het begeleiden van eigen teams, en het doen van onderzoek om de praktijk te verbeteren.

Identiteit = werk
Manon Ruijters en Gerritjan van Luin (2021)

Voor het vakblad Toegepaste Psychologie schreven we het artikel Identiteit = werk. Zeker voor een beroepsgroep als toegepaste psychologen lijkt het ons van belang om voldoende aandacht te besteden aan het eigen identiteitswerk om stevig genoeg te staan om anderen te helpen bij het versterken van hun professionele identiteit. In dit artikel geven we daarom houvast in het denken over je eigen professionele identiteit en het begrippenkader dat daarbij hoort. We raken achtereenvolgens aan een aantal aan elkaar gerelateerde perspectieven: zelfkennis en identiteit, identiteitswerk, professionele identiteit en beroepsidentiteit.

Transitie naar collectieve professionaliteit
Manon Ruijters, Tom van Oeffelt en Björn Prevaas (2021)

In dit hoofdstuk brengen we een grote transitie onder de aandacht: die rondom professionals en professionaliteit. Het vraagstuk van ‘in de kracht zetten’ van professionals is in veel organisaties aan de orde en een verre van eenvoudig. Het reikt veel verder dan hun individuele leren en ontwikkelen. Deze verandering grijpt diep in in vaste patronen. Het is een transitie en door het zo te noemen, hopen we collega’s te prik­kelen de uitdagingen hierbinnen serieuzer te nemen en meer in samenhang te bezien. Én andere kennis en theorie aan te haken die ons helpt deze transitie gerichter vorm te geven en door te maken.

De invloed van Multiple Team Membership op Goed Werk
Karin Derksen, Björn Prevaas en Manon Ruijters (2021)

Heb je er wel eens over nagedacht in hoeveel teams, groepen of andersoortige collectieven je participeert? Grote kans dat ze niet op één hand te tellen zijn. Wat betekent dat voor het individu, het team en de organisatie en hoe kun je hiermee omgaan? In dit artikel – dat is gepubliceerd in O&O magazine, nr 1 van 2021 – onderzoeken Karin Derksen, Björn Prevaas en Manon Ruijters de invloed van Multiple Team Membership (MTM) op Goed Werk in organisaties.

Kritische beroepssituaties in het toezicht
Bureau Inspectieraad i.s.m. Manon Ruijters en Björn Prevaas (2021)

Hoe weet je nu als inspecteur dat je het goed doet? En hoe weeg je af in situaties waarin het erop aankomt, zogenaamde kritische beroepssituaties? In samenwerking met Bureau Inspectieraad hebben we een publicatie ontwikkeld waarin we dertien kritische beroepssituaties beschrijven voor inspecteurs: situaties waarvoor geen eenduidig antwoord bestaat en waarin het maken van een professionele afweging noodzakelijk is. Deze publicatie is onderdeel van een reeks over kritische situaties en beelden van goed werk (zie ook: gedachtegoed).

Manifest voor de beroepsidentiteit
Manon Ruijters (2021)

Beroepsidentiteiten staan onder druk. Dit manifest is een noodkreet aan opleiders en begeleiders om er meer zorg en aandacht aan te besteden. Zonder dat vormt de huidige aandacht voor personaliseren en flexibiliseren een serieus risico. Dan werken we niet toe naar wendbare, sterke professionals, maar staan professionaliteit, interprofessionele samenwerking, en ook het persoonlijk en professionele welzijn van onze professionals op het spel.

Professionele identiteit in coronatijd
Manon Ruijters en Gerritjan van Luin (2020)

In normale tijden is het al een stevige klus om schoolleider te zijn. Maar nu in de coronacrisis het vertrouwde op de schop gaat en het gedaan is met alle routines, lijkt niets meer vanzelf te gaan. In dit artikel bieden Gerritjan van Luin en Manon Ruijters een handreiking om binnen de spanning die dit oproept nieuwe stevigheid te ervaren in het leiderschap.

Op weg naar ruimte en vrijheid (white paper)
Manon Ruijters, Gerritjan van Luin en collega’s (2020)

De coronacrisis schudt ons behoorlijk door elkaar. Veel van onze routines worden rigoureus doorbroken. Werk en privé verhouden zich heel anders tot elkaar. Veel vertrouwde manieren van werken ‘werken niet meer’, en zorg en onzekerheid dringen zich op allerlei manieren op. Misschien zijn we ons er nog niet altijd van bewust, maar in deze crisis staat ook onze (professionele) identiteit onder druk: wie ben jij nu in dit nieuwe geheel?

Connecting professionalism, learning and identity
Manon Ruijters en Robert-Jan Simons (2020)

This is a conceptual article in which we try to connect some of our previous publications into a coherent new model of learner identity. In the discussion, we try to explain how the various models can be connected, differentiated and integrated. Professional identity is the basis for all the other approaches. In an integrated set of questions, we bring it all together, introducing the new concept of learner identity and focusing on consequences for facilitating a professional learning culture.

Professionele identiteit (white paper)
Manon Ruijters (2020)

Deze white paper gaat over de blinde vlek in het ontwikkelen van organisaties: namelijk de ontwikkeling van sterke professionals, mensen met een sterke professionele identiteit. We vertrekken vanuit de huidige uitdagingen en veranderingen in organisaties en kijken wat echte professionaliteit tegenhoudt. We verkennen het thema Professionele Identiteit, wat je hier als organisatie aan kunt bijdragen en hoe je er eerste stappen in kunt zetten.

Ontwikkelen van programmamanagement (white paper)
Manon Ruijters en Björn Prevaas (2020)

Veel organisaties zetten programma’s in om complexe interne of externe opgaven te realiseren. In dit white paper introduceren we nieuw gedachtegoed om vorm te geven aan de ontwikkeling van programmamanagement in een organisatie. Die manier van kijken is ook waardevol voor het ontwikkelen van andere manieren van werken, zoals opgavegericht werken en agile werken.

Programma Aardgasvrije Wijken (essay)
Manon Ruijters en Björn Prevaas (2020)

In het interbestuurlijke Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) werken allerlei partijen samen om gemeenten en betrokken partijen te ondersteunen in de realiseren van een aardgasvrij Nederland. In dit essay kijken Manon en Björn vanuit het perspectief van leren naar deze opgave. We reiken diverse ideeën aan om vorm te geven aan het leren in deze opgave.

Opgavegericht teamleren
Bob Houtkamp, Manon Ruijters en Cees Anton de Vries (2019)

Steeds vaker is er een noodzaak om samen te werken over de grenzen van disciplines, organisaties en gebieden heen. In dit boek gaan Bob, Manon en Cees Anton in op een nieuw model dat zij hebben ontwikkeld om opgavegericht teamleren vorm en inhoud te geven. Het balanceren van leren en realiseren in ingewikkelde opgaven staat hierin centraal.

Voor Vakcirkels en Over Vakgenootschappen
Ingeborg Weltevrede, Bob Houtkamp en Manon Ruijters (2018)

Werken aan professionaliteit vraagt om andere activiteiten dan opleidingen. Veel daarvan zit in (opgavegericht) teamleren, maar ook vakcirkels horen hierbij: groepen professionals die elkaar opzoeken en samen vormgeven aan hun ontwikkeling, de ontwikkeling van hun vak en de context waarin ze bewegen. In dit boekje lees je meer over vakcirkels en vakgenootschappen.

Mijn Binnenste Buiten. Werken aan je professionele identiteit
Manon Ruijters, Gerritjan van Luin en Freerk Wortelboer (red.) (2019)

Waar in het boek Je Binnenste Buiten door Manon en collega’s een model is ontwikkeld rondom professionele identiteit en waarin ze de theorie uiteenzetten, is dit een praktijkboek. In dit boek wisselen praktijkverhalen, korte stukjes theorie, uitnodigingen tot gesprek en persoonlijke vragen elkaar af. Ze nodigen je uit je professionele kleur te onderzoeken en te versterken.

Leiderschap van de programmamanager. Hoe jij het verschil maakt in doelgerichte opgaven
Björn Prevaas, Jo Bos en Helmuth Stoop (2018)

Er is veel gepubliceerd over de methodische kant van programmamanagement, maar veel minder over de rol en het leiderschap van de programmamanager. Met dit boek vullen Björn, Jo en Helmuth die lacune op. In Leiderschap van de programmamanager zijn 14 thema’s uitgewerkt die het fundament vormen onder het leiderschap van een programmamanager.

Queeste naar goed werk. Over krachtige professionals in een lerende organisatie
Manon Ruijters (2018)

Steeds meer organisaties proberen vorm te geven aan ‘de lerende organisatie’. Maar waarom verloopt dat vaak toch zo moeizaam? En wat is eraan te doen? In Queeste naar goed werk onderzoekt Manon wat de hedendaagse ontwikkelingen vragen van professionals en organisaties. Wat is nodig om samenspel soepel te laten verlopen en een lerende organisatie te vormen?

Leren in verandering. Over lerende organisaties, professionele teams en goed werk
Manon Ruijters (2017)

Op 17 november 2017 hield Manon haar inaugurele rede aan de VU met de titel: Leren in verandering. Over lerende organisaties, professionele teams en goed werk. In haar oratie verschuift ze de focus van de lerende organisatie op leren naar een focus op ‘goed werk’. Het gaat daarin om streven naar excellentie, ethiek en energie. Werk dat goed is, goed doet en goed voelt.

Liefde voor leren. Over diversiteit van leren en ontwikkelen in en van organisaties
Manon Ruijters (2006; 2017, geheel herziene editie)

In Liefde voor Leren beschrijft Manon een taal – de Language of Learning – die de diversiteit van leren bespreekbaar maakt en de weg wijst bij het vormgeven van leren en ontwikkelen op individueel, groeps- en organisatieniveau. In de afgelopen tien jaar is die taal verder ontwikkeld en in veel organisaties ingezet in diverse organisatieontwikkeltrajecten.

ROA Ernst Hijmanslezing over ‘eigenaarschap’
Björn Prevaas (2017)

Op 22 juni 2017 heeft Björn, toen nog als partner van Twynstra Gudde, de Ernst Hijmanslezing 2017 uitgesproken voor de Raad van Organisatie Adviesbureaus (ROA). Het thema waar Björn over sprak was ‘eigenaarschap’, en meer in het bijzonder het eigenaarschap van de organisatieadviseur en zijn opdrachtgever. In deze publicatie lees je het integrale verhaal terug.

Program Canvas. Samen naar de kern van je programma
Theo van der Tak, Björn Prevaas en Hans Cremer (2016)

In dit boek presenteren Theo, Björn en Hans het Program Canvas, een krachtig instrument voor programmateams en hun stakeholders om sneller en beter tot de kern van een programma door te dringen. Het opstellen van een canvas zorgt ervoor dat de betrokkenen de essenties met elkaar doorleven. Daarmee ontstaat eigenaarschap voor het programma.

Poster Program Canvas
Theo van der Tak, Björn Prevaas en Hans Cremer (2016)

In het boek Program Canvas presenteren Theo, Björn en Hans een krachtig instrument voor programmateams en hun stakeholders om sneller en beter tot de kern van een programma door te dringen. Aanvullend op het boek hebben ze ook posters van het in het boek gepresenteerde canvas ontwikkeld. Daarmee kun je op een handige manier het canvas samen met je team uitwerken.

Hulpvragen Program Canvas (kaartenset)
Theo van der Tak, Björn Prevaas en Hans Cremer (2016)

In het boek Program Canvas presenteren Theo, Björn en Hans een krachtig instrument voor programmateams en hun stakeholders om sneller en beter tot de kern van een programma door te dringen. Aanvullend op het boek hebben ze canvaskaarten ontwikkeld met hulpvragen voor het maken van een Program Canvas. Per element zijn er vier kaarten met hulpvragen.

Het is de toon die de muziek maakt
Manon Ruijters (2016)

In dit artikel onderscheidt Manon zeven grondtonen voor het leren: informatief leren, transformatief leren, onderzoekend leren, ervaringsleren, impliciet leren, collectief leren en generatief leren. De grondtonen vergemakkelijken de zoektocht in het ruime veld van leertheorie, om te komen tot een betere match tussen vraagstukken in organisaties en passende ontwikkelstrategieën.

Ons Binnenste Buiten (dialoogkaarten)
Manon Ruijters en collega’s (2015)

Ons Binnenste Buiten bestaat uit 70 dialoogkaarten. Ze laten je met enige afstand naar jezelf en je professie kijken. En ze helpen om met collega’s of professional friends in gesprek te gaan over wat je professie inhoudt en wat professioneel handelen is. Met elkaar bestrijken ze het hele ‘model van professionele identiteit’.

Je Binnenste Buiten. Over professionele identiteit in organisaties
Manon Ruijters en collega’s (2015)

In Je Binnenste Buiten verkennen Manon en collega’s praktijkvraagstukken rondom professionele identiteit. Ze beschrijven wat een professional nu eigenlijk is en welke dilemma’s deze tegenkomt. Ook wordt de kleurrijke geschiedenis van identiteit geschetst. Om dit alles ten slotte samen te voegen tot begripsvorming en handelingsperspectieven rond professionele identiteit.

Canon van het leren, selectieuitgave
Manon Ruijters, Robert-Jan Simons en George van Elst (2015)

De Canon van het leren maakt de verbinding tussen de theorie en praktijk van het leren. Deze speciale selectieuitgave bevat 10 artikelen over Leren en trainen, geselecteerd door George van Elst voor Fontys Hogeschool. Het is ook mogelijk voor je eigen opleiding of organisatie een dwarsdoorsnede van artikelen te kiezen en te laten drukken.

Snoeien doet bloeien. Over essenties van leren en ontwikkelen
Manon Ruijters (2015)

In de fruitteelt weet men niet beter: om te zorgen voor licht en ruimte voor bloesem en vruchten wordt er jaarlijks gesnoeid. In Snoeien doet bloeien legt Manon uit hoe dat snoeien en bloeien werkt wanneer het gaat om het ontwikkelen van professionele identiteit van mensen. Het is de publicatie die hoort bij de openbare les voor afronding van haar eerste lectoraatsperiode.

The Real Professional is a Learning Professional
Robert-Jan Simons & Manon Ruijters (2014)

In this chapter, we harvested what history has taught us in order to further define and contemplate the professional. Our main tenet is that professionalism is a self-chosen characteristic that is closely related to learning. We derived eight characteristics of professionals and connected these to learning. The question of who is and is not a professional has fundamentally changed, going from learned professions to learning professionals. We present a model of different ways of learning that learning professionals need, both individually and collectively.

Topclass, professionele identiteit als weg naar excellentie
Manon Ruijters, Elly van de Braak & Tom van Oeffelt (2013)

Voor professionals die écht goed willen zijn in hun vak, werken wij (in een combinatie van theorie en praktijk) aan een aanpak (een app, een netwerk, allerlei kleine experimenten) rondom vragen als ‘wat kenmerkt mij? Wat is mijn kracht en kwaliteit? Waar staat mijn vak voor en hoe verhoud ik mij hiertoe?’ Dit boekje was onze eerste publicatie, ontstaan om onze omgeving mee te nemen op onze reis rondom Professionele Identiteit. We hebben hierin een schets gegeven van zowel onze manier van denken als onze manier van werken in dit project.

DRIE. Vormgeven aan organisatieontwikkeling
Manon Ruijters en Ingelien Veldkamp (2012)

Het ontwerpen van samenhangende interventies voor organisatieontwikkeling is een kunst en een kunde. Het is een vak, met eigen principes, taal en werkwijze. In DRIE introduceren en ontsluiten Manon en Ingelien dat vak. Ze presenteren een model – DRIE – rondom vier aspecten die in elke activiteit een rol spelen: Destinatie, Ruimte, Interventie en Eigenaren.

Canon van het leren. 50 concepten en hun grondleggers
Manon Ruijters en Robert-Jan Simons (2012)

De Canon van het leren maakt de verbinding tussen de theorie en praktijk van het leren. In vijftig artikelen zoomen Manon, Robert-Jan en andere auteurs in op vijftig concepten en hun grondleggers. Hierbij wordt bewust een ruime opvatting over leren gehanteerd en worden overlappende gebieden als veranderen, organiseren en ontwikkelen opgezocht.

In bloei trekken. Leren ontwikkelen van mens en organisatie
Manon Ruijters (2011)

In bloei trekken is de publicatie bij de openbare les van Manon, ter gelegenheid van de aanvaarding van het ambt van lector Ecologie van het Leren aan Stoas Hogeschool. Hierin zet ze de toon voor vier onderzoeksjaren over de ecologie van het leren. Ze behandelt onder meer vragen als: hoe holistisch benaderen we het leren? En wat betekent systemisch kijken naar leren?

Liefde voor leren. Over diversiteit van leren en ontwikkelen in en van organisaties
Manon Ruijters (2006)

In Liefde voor Leren beschrijft Manon een taal – de Language of Learning – die de diversiteit van leren bespreekbaar maakt en de weg wijst bij het vormgeven van leren en ontwikkelen op individueel, groeps- en organisatieniveau. In de afgelopen tien jaar is die taal verder ontwikkeld en in veel organisaties ingezet in diverse organisatieontwikkeltrajecten. Dit boek is in 2017 geheel herzien.