Professionals en identiteit

Professionaliteit, daar kan ik nu enorm van genieten. Je voelt het eigenlijk meteen als je ermee in aanraking komt. Of het nu die beleidsambtenaar is die met kennis en passie over zijn expertise praat, of die verkoper in de doe-het-zelf-zaak die zijn materialen in diepte kent, of de mondhygiëniste die zonder blikken of blozen met je in gesprek gaat over recente ontwikkelingen of de directeur die zonder moeite schakelt tussen een beleid en realiteit, tussen kennis en praktijk, tussen buiten en binnen. Het is bijna niet te beschrijven, maar je voelt het gewoon. En natuurlijk dwingt dat respect af. Ik geef dan ook meteen ruimte en laat me de weg wijzen.

Waar het nu precies inzit? Ik vraag het wel vaak, aan het begin van een lezing: kennis en vakmanschap, aandacht, lerende houding, durven onderzoeken, weten wat van jou is en wat niet, absolute gerichtheid op die klant,… De lijst is lang en iedere keer weer anders, alhoewel ook dezelfde kernen terugkomen. Het is altijd een schaap met vijf poten,… of acht.

De context waarin die professional zich beweegt is in beweging. Er zijn nauwelijks domeinen waar de ontwikkelingen niet fundamenteel zijn. In organisaties stapelen de veranderingen. Het werk concentreert zich steeds meer rond opgaven en praktijken. Homogene teams worden bijna zeldzaam. Het team als thuishaven trouwens ook. Je maakt onderdeel uit van allerlei gremia, werkt aan allerlei vraagstukken, in allerlei verschillende contexten en groepen. De thuishaven dat ben je zelf.

Dat lijkt een nonchalante vaststelling, maar dat is nu net één van de grootste veranderingen voor professionals. En dat is ook waar professionele identiteit om de hoek komt. Elke professional heeft er eentje. En dat was vroeger ook al zo. Iedereen heeft een eigen manier van doen, een eigen kijk op het werk, een eigen kleur in de manier van reageren. Maar niet iedere professional heeft van nature de neiging erover na te denken. Het is in onze geschiedenis ook niet altijd nodig geweest erover na te denken. De dorpsarts of -leraar die zijn hele leven op dezelfde plek hetzelfde soort werk deed, kon de ontwikkelingen prima af, zonder de weg, zijn effectiviteit of zichzelf kwijt te raken en zonder tussentijdse heroriëntatie.

Het leven van de moderne professional ziet er echter anders uit. Het aantal mensen dat gedurende hun hele werkzame leven hetzelfde vak blijft uitoefenen, wordt snel kleiner. We maken switches, veranderen van context, van organisatie, van beroep, vak of functie. Of we hebben meerdere banen naast elkaar. Maar bovenal maken we onderdeel uit van steeds meer verschillende netwerken, projectgroepen en overlegstructuren. We hebben niet meer één thuishaven, we moeten ons telkens verhouden tot anderen en met elkaar bepalen wat we goed werk vinden.

Voor organisaties is het zaak meer ruimte te laten, maar ook een weg te zoeken in het werken met al die eigenwijze professionals. Voor professionals is het zaak zichzelf te kennen, te weten waar ze voor staan, maar ook te weten waarop je toegeeft en elkaar de hand rijkt. Professionele identiteit is in deze ontwikkelingen de ruggengraad van de professional.

Momenten dat vragen rondom professionele identiteit bij de professional ontstaan zijn vaak momenten van crisis of verandering in de organisatie, in het vak of in het eigen leven. Maar het kan ook ontstaan door kleiner ongemak, het gevoel niet meer helemaal scherp te hebben wat je wilt, wat je bijdraagt, waar je nu eigenlijk van bent.

Het werken met en aan professionele identiteit is echter niet altijd een hele gerichte onderneming. Vaker zit het verborgen teamleren of maakt het onderdeel uit van een beweging van de organisatie naar meer zelfsturing.

Op dit deel van onze website staat informatie over deze thema’s centraal:

  • Professionals
  • Professionele identiteit
  • Professionele frames