Professionele identiteit

Professionele identiteit ontstaat in de wisselwerking tussen het individu, zijn of haar vak en context. Professionele identiteit gaat dus over de verhouding tot jezelf en de verhouding tot anderen; de verhouding ten opzichte van wat persoonlijk en wat vakmatig is. De professionele identiteit verbindt deze onderdelen. Professionele Identiteit is datgene wat een bepaalde professional onvervreemdbaar de eigen kleur geeft in een bepaalde context.

Een sterke professionele identiteit maakt veerkrachtig, omdat je weet wat jou daadwerkelijk raakt en wat je van je af kan laten glijden. Het geeft een basis voor zelfsturing, omdat je weet wat jij belangrijk vindt en daarop je ontwikkeling kunt vormgeven. De professionele identiteit zorgt ervoor dat je kunt omgaan met veranderingen en ontwikkelingen, zonder jezelf kwijt te raken. Professionele identiteit geeft ook rust om – vanuit een helder onderscheid tussen wie jij bent, wat jouw kleur is en wat de ander typeert – een toegevoegde waarde aan beide te leveren. En ten slotte ligt ze aan de basis van excellentie. Ze is de bron van de gedrevenheid en leergierigheid om het beste uit je jezelf en (de uitoefening van) je vak te halen.

Vragen rondom professionele identiteit vallen uiteen in wat je er zelf mee kunt doen en wat de organisatie ermee kan doen.

Wat betreft de eerste vraag: de onderzoeksgroep professionele identiteit werkt hard aan een werkboek dat kleine groepen professionals in de gelegenheid stelt een ontspannen en geïnspireerd gesprek te voeren waarmee stukjes van de eigen identiteit worden verkend.

We verwachten dat dat werkboek, zoals het in onze gesprekken nog heet, dit jaar beschikbaar komt. Wanneer precies, is nog niet duidelijk. Tja, we zijn ook echte professionals en vinden altijd dingen die beter kunnen of ontdekken en passant een nieuwe manier van werken die er toch echt ook ‘in moet’…

De andere vraag is naar het handelingsperspectief in een organisatie: wat staat ons te doen om professionele identiteit in organisaties een plek te geven? Wat ontbreekt er op ons huidige palet of aan onze huidige manier van werken? We willen een aantal denkrichtingen delen.

Waar het in eerste instantie om gaat, is professionele identiteit te herkennen als een belangrijk aspect van de professionele ontwikkeling in een steeds sneller veranderende wereld. Daarbij is de hedendaagse professional een lerende professional, die er zelf voor kiest professional te zijn en die dus bewust omgaat met de eisen van de beroepsuitoefening. Het aandacht besteden aan je professionele identiteit is daarbinnen een belangrijke tool om echt goed te worden in je vak. Hoe je aankijkt tegen de eigen of gezamenlijke professionaliteit, is een vraag die veel vaker gesteld mag worden.

Dat de professionele identiteit ‘eigendom’ is van de professional, impliceert dat verplichte ontwikkeltrajecten weinig zinvol zijn. Toch is gerichte aandacht ervoor wel van belang. Professionele identiteit laat zich niet zomaar herkennen of benoemen, zeker niet door de eigenaar zelf. Het verkennen en expliciteren van professionele identiteit vraagt niet alleen gerichte, maar ook collectieve aandacht. Daar komt bij dat professionele identiteit aan ontwikkeling onderhevig is en niet zozeer vraagt om continue aandacht, maar wel om onderhoud.

Een speciale variant op de aandacht voor professionele identiteit vormen de kantelpunten in een loopbaan. Deze kunnen ofwel van buitenaf komen en veroorzaakt worden door een heftige gebeurtenis op een ander vlak van het leven (zoals ziekte of een persoonlijk verlies). Het kan ook gaan om een persoonlijke keuze wat betreft de loopbaan. Professionele identiteit kan actief worden ingezet ten dienste van deze momenten, om ze betekenis en vorm te geven.

Ten slotte zijn er de veranderingen in frames of grotere perspectiefwisselingen, die hun oorsprong vinden in de ontwikkelingen van het vak of de organisatie en waarbij de professional noodgedwongen ‘mee moet’. In deze vraagstukken is het belangrijk om zowel de professionele identiteit als het professionele frame een plek te geven in leren en ontwikkelen. Een voorbeeld is transformatief leren ( Mezirow, 2009; 2000). Of je nu begint vanuit het individu en dan het collectief oppakt of andersom, is afhankelijk van de vraag en de context.

Er zijn genoeg aanleidingen en redenen om het professionele hart een duidelijkere plek te geven in professionele ontwikkeling, professionalisering en organisatieontwikkeling. Er is echter geen kant en klaar pakket Professionele Identiteit dat je zo uit zou kunnen rollen. In elke organisatie, voor elke professie werkt het weer anders. Hoe professionele identiteit er in jouw organisatie uit komt te zien, waar het is aangehaakt, wie het oppakt en hoe, daarover denken we natuurlijk graag mee.

Meer informatie: